新モンゴル高等学校へようこそ
ерөнхий боловсролын шинэ монгол сургууль
SHINE MONGOL HIGH SCHOOL

Шинэ Монгол соёл

ШИНЭ МОНГОЛ СОЁЛ

Тус сургууль дээр сурагчдын даган мөрдөх хэв журмыг сургуулийн соёл буюу Шинэ Монгол соёл гэнэ. Шинэ Монгол соёлыг хэвшүүлэх, сахин биелүүлэх нь сурагчийн үүрэг бөгөөд энэ нь манай сургуулийн хэв шинжийг бүрдүүлнэ. Шинэ Монгол соёлд дараах 9 зүйл багтана. Үүнд:

1. МЭНДЭЛЖ ХҮНДЛЭХ


Сургуулийн хаалгаар орж ирмэгц малгайгаа тайлна. Жижүүр багш өглөө бүр үүдэнд болон шатны дэргэд сурагчдаа тосч авна. Хөвгүүд 2 гараа ташаан дагуу унжуулж, охид зүүн гараараа баруун гараа барьж мэхийн “охаёогозаймас” гэж мэндэлнэ. Багш нартайгаа явдал дундаа мэндлэхгүй, зогсож байгаад мэндэлнэ. Бусад үед багштай тааралдах бүрдээ мэндэлж, чин сэтгэлээс хүндэлнэ. Сургуульд ирсэн зочидтой бас мэндэлж байна. Сургууль дотор гадуур хувцас, малгайтай явахгүй. Үүнийг ч бас хүндэтгэл гэж үзнэ.

Дээд ангийн ах эгч нараа номын ах эгч(сэмпай), доод ангийн дүү нараа номын дүү (коохай) хэмээн нэрлэж, ах дүүсийн ёсыг сахина. Номын ах эгч нар нь өөрсдийн биеэр үлгэрлэж, дүү нараа дагуулан сургана. Номын дүү нар нь ах эгчээ хүндлэн, дагаж суралцана.

Сургуулийн ажилтнуудын ажил хөдөлмөрийг ойлгож хүндэлнэ, шаардлага зөвлөгөөг дагаж мөрдөнө. Хаалгаар багш, зочид, ахмадууд, ах эгч, балчир дүү болон эцэг эхчүүдээ түрүүлж оруулж, гаргана. Ямагт эвсэг, нөхөрсөг чанарыг эрхэмлэнэ.

2. ГУТЛАА СОЛИХ


Гадуур гутлаа сольж, сургууль дотор хөнгөн, чийг татдаггүй, зураас гаргадаггүй гутал сольж өмсөнө. Охидууд өсгийтэй гутал өмсөхгүй. Хүүхэд бүр гутлын шүүгээндээ сольсон гутлаа уутанд хийж тавина. Улирлын онцлогт тохируулан, дулаан гутал сольж өмсөнө. Сургууль дотор өмсдөг гуталтайгаа гадагш гарахгүй. Гутлаа тогтмол арчиж, цэвэрхэн өмсөнө.. Гутлын шүүгээгээ долоо хоног бүр өөрсдөө цэвэрлэн, оймс, улавчаа тогтмол угааж, хувийн ариун цэвэр сахина.

Ёслолын танхимд үйл ажиллагаатай үед гутлаа тайлж, эгнүүлэн өрж тавина. Амралтын өдрүүдэд сургууль дээр ямар ч ажлаар ирснийг үл харгалзан гутлаа солино.

3. ДҮРЭМТ ХУВЦАС ӨМСӨХ


Сургуулийн захиргаанаас баталсан дүрэмт хувцас, зангиа хэрэглэнэ. Охид хар хөх болон цагаан өнгөтэй цамц, хар хөх өнгийн юбка, хөвгүүд цагаан өнгийн цамц, хар хөх өнгийн костюм пиджак өмсөнө. Охидын юбка өвдөгнөөс дээш 5 см-ээс богиногүй, өвдөгнөөс доош 2 см-оос уртгүй бөгөөд улирлын онцлогт тохируулан, тюрко юм уу дулаан ноосон өмд өмсөнө. Хөвгүүд цамцаа өмдний гадуур тавихгүй, ханцуйг эргүүлэхгүй. Хэрвээ цамц давхарлаж өмсөх бол дүрэмт хувцасны дотуур өмсөнө, юүдэнтэй цамц өмсөхгүй. Дүрэмт хувцсаа тогтмол угааж индүүдэн, цэвэрхэн өмсөнө. Үсээ будахгүй, этгээд засахгүй. Хумс будахгүй. Ээмэг зүүхгүй.

Уулзалт, семинар, үйл ажиллагаанд дүрэмт хувцастайгаа оролцоно. Баяр ёслол хүндэтгэлийн арга хэмжээнд охид цагаан цамцаа өмсөж, 1-6-р ангийнхан цагаан, 7-12-р ангийнхан нь биеийн өнгөтэй тюрко өмсөнө.

4. ЗӨВ ХООЛЛОХ


Хоолны цагийг 1-р ээлжинд 10:30-12:25 цагт 30-40 минутаар зохион байгуулна. Харин 2-р ээлжинд 16:10-16:25 цагт 15 минут байна. Анги бүр хоолны захиалга авдаг сурагчтай байна. 8:40-9:30 цагт захиалгыг өгнө. Хоолны зааланд анги ангиараа сууж хооллоно. Хоол идэхийн өмнө болон дараа нь зогсч байгаад “Сайхан хооллоорой”, “Баярлалаа” гэж хамтдаа хэлнэ. Хэрэглэсэн аяга тавгаа өөрөө хураана. Хоолны үлдэгдлийг ялгаж хаяна. Цайны газрын аяга таваг, халбага сэрээ, эд зүйлсийг гадагш авч гарахгүй. Хоол хүнсээ зөвхөн цайны газарт иднэ.

Цайны газар үнэгүй цайгаар үйлчилнэ. Цай, ус, шингэн зүйл тогтмол хэрэглэнэ. Сургууль дээр бохь, хийтэй ундаа хэрэглэхгүй, худалдаалахгүй. Мягмар гариг цагаан хоолны өдөр тул махгүй хоол хүнсээр үйлчилнэ. Хоолны танхимд шуугихгүй, тайван сууж, цэвэрхэн хооллоно. Хооллохын өмнө гараа угаана, эсвэл ариутгах шингэн хэрэглэнэ.

5. ЦАГ БАРИМТЛАХ


“Яг цагтаа, бүгд цугтаа” зарчмыг баримтална. Хичээл эхлэхээс 10-15 минутын өмнө ирж, хувийн бэлтгэлээ базаагаад, суудлаа эзэлнэ. АУБ хичээл эхлэхээс 10 минутын өмнө орж, тогтмол мэдээлэл хийнэ. Завсарлагааны хугацаа 5 минут байна. Хичээл, сонгон, дугуйлан секц эхлэхээс өмнө эрт ирж сэлгүүцэхгүй, хоцорч бусдад төвөг удахгүй. Уулзалт ярилцлага, тэмцээн уралдаан, автобус унаа гээд аль ч ажилд цаг барина.

Хичээлийн цагийг үр дүнтэй ашиглана, олон нийтийн газар утасны дууг хаана. Сургууль дээр утас, чихэвч, интернет, халаасны хөгжим хэрэглэхгүй.

6. ЦЭВЭРЧ, ЦЭГЦТЭЙ БАЙХ


1-4-р ангийг өдөр бүр үйлчлэгч, 5-12-р ангийг сурагчид өөрсдөө цэвэрлэнэ. Тоосоо арчина, шил толио цэвэр, эд хогшлоо бүрэн бүтэн байлгана. Цэвэрлэгээний дараа хувин сав, шүүр, алчуураа угааж цэвэрлэнэ, гараа сайтар савандаж угаана. 7 хоног бүр сургуулийн их цэвэрлэгээтэй бөгөөд 14 хоногт 1 удаа ээлжлэн, хуваарьт газруудад их цэвэрлэгээ хийнэ. Улирал тутамд сургуулийн гадна болон ойр орчимд 1-2 удаа их цэвэрлэгээ хийнэ. Шинэ жил, цагаан сарын өмнө сургуулиараа нэгдсэн их цэвэрлэгээ хийнэ. Сургуулиас авсан багаж хэрэгслээ бүрэн хүлээлгэж өгнө.

Анги танхим, номын сан, спорт заал, цайны газар, тэмцээн уралдаан, автобус унаа гээд хаана ч хог хаяхгүй, байр суудлаа засаж, цэвэрлээд босно. Гарахдаа эд зүйл, хувцас хунараа орхисон эсэхийг шалгаж, цэгцтэй, хямгатай байна.  Гадуур хувцсандаа өлгүүр хадаж, унаж хиртэхээс сэргийлнэ. 1-6-р ангиуд хувцасны уутанд хувцас, малгай ороолтоо хийнэ. Ангийнхаа хуваарьт өлгүүрт хувцсаа өлгөнө. 5С зарчмыг чанд мөрдөнө. Бие засах газар соёлтой үйлчлүүлнэ, усаа татна.

Авсан зүйлээ байранд нь буцааж тавьж байна. Суугаад босохдоо сандлаа байранд нь хурааж, эргэн тойрнрр эмхэлнэ.

7. ХОГОО АНГИЛАН ХАЯХ


“Хуванцар”, “Цаасан”, “Бусад хог хаягдал” гэсэн савнуудад хогоо ялган хаяна. Анги доторх хогоо өдөр бүр гаргаж асгана. Хаа ч явсан ил задгай хог хаяхгүй, хогийн сав ойр байхгүй үед биедээ авч яваад, хогийн саванд хаяна. Аль ч ширээ, шүүгээний шургуулганд хог хаягдал орхихгүй.

Гялгар уут сав хэрэглэхгүй, уут тор хэрэглэнэ. Хуванцар хогийг багасгахад хувь нэмрээ оруулан өөрийн аяга, усны савтай байхыг эрхэмлэнэ. Цаасны хаягдлыг багасгахын тулд дэвтэр номны хэрэглээгээ зөв зохицуулна. 3R зарчмыг чанд баримтална. Сар бүрийн 4-р долоо хоногийн баасан гариг 5С, 3R-ийн өдөр байна.

8. ОЛОН НИЙТИЙН ГАЗАР ДЭГТЭЙ БАЙХ


Сургууль дээрх үйл ажиллагааны агуулга, зорилгоос нь хамааран төрийн дуулал юм уу сургуулийн дуу дуулж эхлүүлнэ. Дууг дуулахдаа суудлаасаа босно. Аливаа арга хэмжээнд тэмдэглэлийн дэвтэр, үзэг балтай орно. Асуулт асуух, сэтгэгдлээ хэлэхэд анги нэрээ дурдана. Үйл ажиллагаа урлагийн их танхимд болбол ангиуд хуваарьт суудал дээр, харин ёслолын танхимд бол гутлаа тайлж ороод, сөхөрч юм уу завилж сууна. Спорт зааланд бол ангийн дарааллаар эгнэж зогсоно. Хөвгүүд баруун гар талд, охид зүүн гар талд сууна.

Танхимд орж ирэх зочид болон багш, сэмпай нараа хүндэтгэн, шаардлагатай үед суудлаас босч хүлээн авна. Үйл ажиллагаа дуусахад танхимаас зочид болон багш, сэмпай нар түрүүлж гарах бөгөөд шаардлагатай үед суудлаас босч үдэж гаргана. Ангиуд бүлгийн дарааллаараа цуварч гарна. Гарахдаа эд зүйлээ орхисон эсэхийг шалгаж, хог үлдээхгүй, байр суудлаа цэгцэлж гарна. Багш ажилтууд техник, тоног төхөөрөмжөө хураахад тусална.

Сургуулиас гадуур олон нийтийн газраар үйлчлүүлэхдээ ч хашгирч шуугихгүй, хог хаяхгүй, юм идэхгүй, утсаар ярихгүй, утасныхаа дууг хааж байна.  Үйл ажиллагаа бүрэн дууссаны дараа танхимаас гарна. Суудлаасаа босч алга ташин, талархал хүндэтгэлээ илэрхийлнэ.

9. ЧИГЧ ШУДАРГА БАЙХ


Монголын “За” бол андгай байдаг, за гэвэл ёогүй зарчмыг санаж, хэлсэн үгэндээ үнэнч, зорьсон хэрэгтээ тууштай байна. Сурагчийн эрхээ эдэлж, үүргээ хариуцлагатай биелүүлж, амжилттай суралцана.

Бусдын эд зүйлийг зөвшөөрөл авч хэрэглэнэ. Эзэнгүй эд зүйл олбол багшдаа болон сургуулийн захиргаанд, эсвэл сургуулийн жижүүрт тэмдэглүүлж, хүлээлгэн өгнө.              

Бэлгэ тэмдэг


Сургуулийн бэлгэ тэмдэг нь монголчуудын эртнээс эрхэмлэн ирсэн нар, сарыг дүрсэлсэн дэвсгэр дээр Шинэ Монгол гэдэг үгийн толгой үсгийг монгол эвхмэл бичгээр бичсэн байдалтай байна. Суурь өнгө нь мандан бадрахын бэлгэдэл улаан, цэвэр ариун сүүн сэтгэлийн бэлгэдэл цагаан өнгөний хослол байна. Сургуулийн туг нь хөрст дэлхийг бэлгэдсэн ногоон суурь өнгөн дээр сургуулийн бэлгэ тэмдгийг голлуулж, доор нь Ерөнхий боловсролын Шинэ Монгол сургууль гэж бичсэн байна. Хичээлийн шинэ жилийн нээлт, хаврын төгсөлтийн баяр болон сургуулиас зохион байгуулж буй уралдаан тэмцээн, сургалт хүмүүжлийн аливаа арга хэмжээнд сургуулийн тугийг тайз болон ёслолын талбайд байрлуулна. Сургуулийн туг манай сургуулийн цог хийморь, амжилт бүтээлийн бэлгэдэл тул газарт тавихгүй хүндэтгэлтэй хандана.

Шинэ Монгол сургуулийн сүлд дуу ♪

Хөгжмийг Д.Эрдэнэбаяр Шүлгийг М.Буянтогтох
Наран улсын итгэл тээж
Номын ариун хур буулгасан
Ирэх цагийн эрдмийн орой
Идэр насны мөнхийн дуулал
   Дахилт:      
Шинэ Монгол, Шинэ Монгол
Азийн зүрхэнд ассан гал
Шинэ монгол, шинэ монгол
Алдраа өргөсөн манай сургууль
Буурал түүхийг алтаар ширээж
Баян Монголд алдраа өргөсөн
Залуу насны эрдмийн гараа
Замбуулинг багтаах эрдмийн өргөө
Дахилт:      
Бумбын сайхан орныхоо
Буяныг дагаад сансарт цойлсон
Алтан соёмбоо тэнгэрт мандуулж
Ариун үйлсээр цацлаа өргөнө
Дахилт: